Pomniki i miejsca pamięci w Naprawie - wrzesień 1939 w krajobrazie wsi

Autorka: · zaktualizowano

Spis treści

Pomniki i miejsca pamięci w Naprawie - wrzesień 1939 w krajobrazie wsi

Pomniki i miejsca pamięci w Naprawie warto poznawać przez pewny fakt z 3 września 1939 roku: pod wsią 10 Pułk Strzelców Konnych odpierał niemiecki atak pancerny. Naprawa leży w gminie Jordanów, w Kotlinie Rabczańskiej, między Luboniem Wielkim a drogą krajową nr 7. Nie każdy krzyż ani cmentarz jest jednak wojennym upamiętnieniem.

Co wydarzyło się w Naprawie 3 września 1939?

3 września 1939 roku pod Naprawą 10 Pułk Strzelców Konnych odpierał niemiecki atak pancerny. Pułk działał w składzie 10 Brygady Kawalerii dowodzonej przez płk. Stanisława Maczka, a informację o walce pod wsią podaje hasło encyklopedyczne dotyczące Naprawy. To najważniejszy, udokumentowany punkt wyjścia do lokalnej opowieści o wrześniu 1939.

10 Pułk Strzelców Konnych - jaka jednostka broniła okolic Naprawy?

10 Pułk Strzelców Konnych był jednostką 10 Brygady Kawalerii płk. Stanisława Maczka, walczącej w kampanii polskiej 1939 roku. Sam fakt walki pod Naprawą nie pozwala jednak automatycznie przypisać konkretnej mogiły, tablicy czy nazwiska do wskazanego punktu we wsi.

W historii małych miejscowości łatwo połączyć rodzinne przekazy z wydarzeniem znanym z książki albo rocznicowej akademii. Taka pamięć ma znaczenie, lecz potrzebuje ostrożnego podpisu: kto przekazał relację, kiedy ją spisano i czy zachował się dokument. Stanisław Maczek opisał doświadczenia swojej brygady we wspomnieniach Od podwody do czołga z 1961 roku, ale szczegółów konkretnej potyczki nie należy uzupełniać domysłem.

  • 10 Pułk Strzelców Konnych - jednostka związana z walką pod Naprawą 3 września 1939 roku.
  • 10 Brygada Kawalerii - formacja, w której służył pułk i którą dowodził Stanisław Maczek.
  • Naprawa - wieś w gminie Jordanów, nie zaś słowo oznaczające czynność lub nazwę rzeki Naprawki.
  • Wrzesień 1939 Jordanów - lokalny kontekst działań wojennych, który warto badać przez opracowania i archiwa.

Osobne rozwinięcie tematu znajduje się pod linkiem bitwa pod Naprawą 3 września 1939. Tam lepiej szukać chronologii walk niż w tekście o miejscach pamięci.

Co wiemy o wrześniu 1939 w Naprawie bez dopowiadania historii?

Wiemy, że 3 września 1939 roku doszło pod Naprawą do odparcia niemieckiego ataku pancernego przez 10 Pułk Strzelców Konnych. Dostępne źródła lokalne nie podają tu liczby poległych, ich nazwisk ani dokładnego przebiegu starcia, dlatego tych danych nie należy powtarzać jako pewników.

Ta granica nie zubaża opowieści. Przeciwnie, chroni pamięć przed sytuacją, w której po latach legenda zaczyna funkcjonować jak dokument. Krajobraz Naprawy pozwala zobaczyć przestrzeń wydarzenia: dolinę, komunikacyjny korytarz i stoki prowadzące ku Beskidom. Nie pozwala natomiast wskazać miejsca pochówku bez ewidencji albo potwierdzonego źródła.

  • Data 3 września 1939 roku - stanowi lokalną rocznicę związaną z walką pod Naprawą.
  • Nazwiska poległych - wymagają potwierdzenia w dokumentach archiwalnych, a nie w ustnym przekazie.
  • Lokalizacja mogiły - wymaga wpisu w ewidencji grobów wojennych lub innego wiarygodnego źródła.
  • Wspomnienia Stanisława Maczka - dają szerszy kontekst działań 10 Brygady Kawalerii.

Gdzie szukać miejsc pamięci w Naprawie?

Miejsc pamięci w Naprawie należy szukać najpierw w ewidencji grobów wojennych, następnie w urzędzie gminy Jordanów i w lokalnych archiwach. Taka kolejność odróżnia potwierdzony grób wojenny od prywatnej kapliczki, współczesnego pomnika lub rodzinnej tradycji. Nie ma podstaw, by bez źródła wskazywać konkretne mogiły z 1939 roku.

Jak sprawdzić, czy miejsce pamięci jest w ewidencji grobów wojennych?

Najpierw zapisz dokładną lokalizację obiektu, wykonaj fotografie bez naruszania miejsca, a potem zapytaj urząd gminy Jordanów o jego status i opiekuna. Jeśli obiekt może być grobem wojennym, pomocna będzie także informacja z właściwego urzędu wojewódzkiego oraz Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN.

  1. Zdjęcie obiektu - pokaż całość, napis i najbliższe otoczenie, bez wchodzenia na mogiłę.
  2. Opis położenia - zanotuj nazwę przysiółka, drogę, numer działki, jeśli jest znany, albo współrzędne.
  3. Zapytanie do gminy Jordanów - poproś o informację, czy obiekt figuruje w ewidencji i kto sprawuje opiekę.
  4. Weryfikacja w IPN - przy nieopisanym miejscu przekaż fotografie oraz spokojny opis bez stawiania kategorycznych tez.
  5. Rozmowa z właścicielem terenu - uzyskaj zgodę, zanim wejdziesz na prywatną posesję lub rozpoczniesz sprzątanie.

Przydatne bywa też pytanie w kancelarii właściwej parafii. Granice duszpasterskie nie pokrywają się zawsze z potocznym rozumieniem wsi: część Naprawy należy do parafii w Jordanowie, a dawne księgi metrykalne warto łączyć z historią Łętowni, z której wyrosła parafia w Naprawie.

Cmentarz parafialny w Naprawie - czym jest dla pamięci mieszkańców?

Cmentarz parafialny w Naprawie jest miejscem modlitwy za zmarłych, poświęconym 25 kwietnia 2005 roku przez bp. Jana Zająca. Nie należy przedstawiać go jako miejsca pochówku żołnierzy z 1939 roku, ponieważ dostępne źródła nie potwierdzają takiego związku.

Kaplica cmentarna powstawała od połowy 2016 roku i została poświęcona w 2019 roku przez bp. Janusza Mastalskiego. Dla odwiedzającego te daty są ważne, bo pokazują, że współczesny cmentarz należy do innej warstwy historii niż wojenne wydarzenia z 1939 roku.

  • Cmentarz parafialny Naprawa - został poświęcony 25 kwietnia 2005 roku.
  • Kaplica cmentarna - została poświęcona w 2019 roku i służy modlitwie oraz pożegnaniu zmarłych.
  • Grób wojenny - wymaga osobnego, urzędowego potwierdzenia statusu.
  • Modlitwa za zmarłych - może objąć zarówno bliskich, jak i bezimienne ofiary wojny.

Więcej o miejscu i jego historii opisuje tekst cmentarz parafialny w Naprawie.

Krzyże i kapliczki przy drogach - czy są miejscami wojennej pamięci?

Nie, sam krzyż lub kapliczka przy drodze nie potwierdza wojennego charakteru miejsca. Mogą być znakami wiary, pamiątką rodzinną, wotum, znakiem granicznym albo upamiętnieniem wydarzenia, lecz ich sens ustala dopiero inskrypcja, dokument lub wiarygodna relacja.

Podczas wędrówek od Naprawy ku Luboniowi często zatrzymuję się przy takich znakach, ale nie dopisuję im historii bez źródła. Ten prosty odruch szacunku ma znaczenie: kapliczka nie staje się mniej ważna tylko dlatego, że nie jest pomnikiem wojennym.

  • Inskrypcja na krzyżu - może wskazać fundatora, datę lub intencję, lecz trzeba ją odczytać dokładnie.
  • Brak tablicy - nie daje podstaw do przypisania obiektu do września 1939 roku.
  • Kapliczka przy szlaku - może należeć do religijnego krajobrazu Beskidów, a nie do ewidencji upamiętnień.
  • Dokument parafialny lub gminny - pomaga odróżnić tradycję od potwierdzonego faktu.

Religijny wymiar tych znaków rozwija artykuł krzyże i kapliczki na szlakach wokół Lubonia.

Czym różni się grób wojenny od pomnika i tablicy pamiątkowej?

Grób wojenny to miejsce pochówku objęte ustawą z 28 marca 1933 roku o grobach i cmentarzach wojennych, a pomnik lub tablica upamiętnia wydarzenie bez koniecznego związku z pochówkiem. To rozróżnienie decyduje o sposobie opieki, wymaganych uzgodnieniach i odpowiedzialności za obiekt.

Grób wojenny, pomnik i tablica - jakie są praktyczne różnice?

Grób wojenny wiąże się z pochówkiem osoby lub osób, natomiast pomnik może stać na placu, przy drodze albo w pobliżu szkoły. Tablica pamiątkowa bywa częścią budynku czy kapliczki. Każdy z tych obiektów wymaga szacunku, ale nie każdy podlega tym samym zasadom ochrony.

Rodzaj obiektu Główna funkcja Co robić przed pracami?
Grób wojenny Miejsce pochówku związane z wojną Skontaktować się z gminą i ustalić opiekuna.
Pomnik Upamiętnienie osoby lub wydarzenia Ustalić właściciela terenu oraz zarządcę obiektu.
Tablica pamiątkowa Przekaz informacji i pamięci Sprawdzić administratora budynku lub miejsca.
Krzyż przydrożny Znak religijny albo lokalna pamiątka Nie zakładać wojennego pochodzenia bez dokumentu.
  • Ustawa z 1933 roku - dotyczy grobów i cmentarzy wojennych, a nie wszystkich lokalnych pomników.
  • Pomnik w Naprawie - przed opisaniem wymaga sprawdzenia inskrypcji i źródła jego powstania.
  • Tablica pamiątkowa - może dokumentować pamięć, ale nie oznacza miejsca pochówku.
  • Właściciel terenu - ma znaczenie przy pracach, montażu oznaczeń i konserwacji.

Kto odpowiada za groby wojenne i upamiętnienia w Polsce?

Za bieżącą opiekę nad grobem wojennym zwykle odpowiada gmina, na której terenie leży obiekt, a sprawy upamiętnień prowadzi Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej. Od 2016 roku IPN przejął zadania zlikwidowanej Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Parafraza: ustawa o grobach i cmentarzach wojennych obejmuje szczególną ochroną miejsca pochówku związane z działaniami wojennymi. Ustawa z dnia 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych, Dz.U. 1933 nr 39 poz. 311.

  • Gmina Jordanów - jest pierwszym miejscem kontaktu w sprawie obiektu położonego na jej terenie.
  • Instytut Pamięci Narodowej - prowadzi zadania związane z upamiętnianiem walk i męczeństwa.
  • Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa - była wcześniejszą instytucją, której zadania przejął IPN.
  • Wojewoda - uczestniczy w systemie ewidencji i ochrony grobów wojennych.

To materiał informacyjny, nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sporach o własność, zgodę na prace albo status obiektu decyzję należy konsultować z gminą, wojewodą lub właściwym organem.

Jak zachować się przy miejscu pamięci?

Przy miejscu pamięci najważniejsze są cisza, ostrożność i szacunek dla zmarłych. Katechizm Kościoła Katolickiego w nr 1032 przypomina o modlitwie za zmarłych, a nr 2299-2300 mówi o szacunku należnym ciałom zmarłych. Znicz i kwiaty są dobrym zwyczajem, nie religijnym obowiązkiem.

Czy modlitwa za poległych ma oparcie w nauczaniu Kościoła?

Tak, modlitwa za poległych ma oparcie w nauczaniu Kościoła i w 2 Mch 12,43-46, gdzie modlitwa za zmarłych zostaje przedstawiona jako dobry i pobożny czyn. Katolicy mogą modlić się za zmarłych niezależnie od tego, czy znają ich imiona albo miejsce pochówku.

„Kościół od początku czci pamięć zmarłych i ofiarowuje za nich modlitwy wstawiennicze, a w szczególności Ofiarę eucharystyczną.” Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1032, wyd. II poprawione, 2002.

Krótka modlitwa może mieć prostą formę: prośbę o miłosierdzie Boże dla poległych, za ich rodziny i za pokój. Nie trzeba tworzyć uroczystej sceny ani traktować jej jak obowiązkowego rytuału.

  • 2 Mch 12,43-46 - stanowi biblijne odniesienie do modlitwy za zmarłych.
  • KKK 1032 - przypomina o stałej praktyce modlitwy wstawienniczej za zmarłych.
  • KKK 2299-2300 - wskazuje na szacunek wobec ciał zmarłych i miejsc pochówku.
  • Znicz i kwiaty - są polskim zwyczajem pamięci, a nie obowiązkiem wynikającym z doktryny.

Jak robić zdjęcia i porządkować miejsce pamięci z szacunkiem?

Najpierw zapytaj o zgodę, jeśli miejsce znajduje się na prywatnym terenie, a potem fotografuj z drogi lub wyznaczonej alejki. Można zebrać opadłe liście albo zapalić znicz, lecz czyszczenie napisów, przesuwanie elementów i używanie środków chemicznych należy zostawić opiekunowi lub uzgodnić z gminą.

  • Fotografia dokumentacyjna - powinna pokazywać obiekt i jego otoczenie bez naruszania mogiły.
  • Zbieranie liści - jest prostą czynnością, która nie ingeruje w konstrukcję pomnika.
  • Czyszczenie kamienia - może uszkodzić powierzchnię, dlatego wymaga zgody i odpowiedniej metody.
  • Przestawianie zniczy lub tablic - nie jest właściwe bez uzgodnienia z opiekunem miejsca.

Rocznice września 1939 w kalendarzu wsi i parafii

Najważniejsze daty pamięci to 1 września, lokalnie 3 września, a jesienią 1 i 11 listopada. Pierwsza data odnosi się do wybuchu II wojny światowej, 3 września do walki pod Naprawą, 1 listopada do modlitwy za zmarłych, a 11 listopada do Narodowego Święta Niepodległości.

Kiedy przypadają najważniejsze rocznice września 1939?

1 września przypada rocznica wybuchu wojny, a 3 września jest lokalną datą związaną z działaniami 10 Pułku Strzelców Konnych pod Naprawą. Te dwie daty można potraktować jako okazję do spokojnej lektury źródeł, rodzinnej rozmowy lub odwiedzenia miejsca pamięci.

  • 1 września - rocznica rozpoczęcia II wojny światowej w 1939 roku.
  • 3 września - lokalna data walki pod Naprawą.
  • 1 listopada - uroczystość Wszystkich Świętych, związana z odwiedzaniem cmentarzy.
  • 11 listopada - Narodowe Święto Niepodległości i czas refleksji nad historią Polski.

Jak sprawdzić program rocznicowych wydarzeń w Naprawie?

Program rocznicowych nabożeństw, apeli i wydarzeń należy sprawdzić bezpośrednio przed wizytą w ogłoszeniach oficjalnego portalu parafii albo w komunikatach gminy Jordanów. Godziny Mszy, program obchodów i miejsca zbiórki mogą się zmieniać, dlatego nie należy polegać na dawnych wpisach.

  • Portal parafii w Naprawie - publikuje bieżące ogłoszenia oraz informacje duszpasterskie.
  • Gmina Jordanów - może informować o wydarzeniach o charakterze samorządowym.
  • Data publikacji - pozwala odróżnić aktualny program od archiwalnej zapowiedzi.
  • Kontakt telefoniczny - pomaga potwierdzić informacje przed przyjazdem z dalszej trasy.

Wrzesień 1939 w krajobrazie doliny Naprawki, Lubonia i Zakopianki

Naprawa leży w dolinie Naprawki w Kotlinie Rabczańskiej, u stóp Lubonia Małego, między Beskidem Makowskim a Beskidem Wyspowym. To położenie pomaga zrozumieć, dlaczego droga przez okolicę miała znaczenie komunikacyjne, lecz nie zastępuje szczegółowego opracowania militarnego dotyczącego działań z 1939 roku.

Dlaczego dolina Naprawki pomaga czytać historię miejsca?

Dolina Naprawki łączy wieś, drogę krajową nr 7 i górskie otoczenie, dlatego pozwala zobaczyć, że ruch przez ten teren wymagał prowadzenia trasą między stokami. Dzisiejsza Zakopianka, z najdłuższym pozamiejskim tunelem drogowym w Polsce, przypomina o trwałym znaczeniu tego komunikacyjnego kierunku.

  • Kotlina Rabczańska - stanowi geograficzny kontekst położenia Naprawy.
  • Dolina Naprawki - prowadzi przez teren między beskidzkimi stokami.
  • Droga krajowa nr 7 - jest współczesną osią komunikacyjną przebiegającą przez wieś.
  • Luboń Wielki - pozostaje wyraźnym punktem krajobrazu dla osób idących w góry.

Jak połączyć pamięć o 1939 roku ze spacerem na Luboń Wielki?

Najlepiej zacząć od krótkiego pobytu we wsi, potem wybrać niebieski szlak na Luboń Wielki albo żółty na Zębalową i potraktować drogę jako czas spokojnej refleksji. Przed udziałem we Mszy w kościele św. Faustyny należy sprawdzić aktualne godziny na oficjalnym portalu parafii.

  • Niebieski szlak na Luboń Wielki - jest opcją dla osób, które chcą połączyć historię z górską trasą.
  • Żółty szlak na Zębalową - daje inną możliwość wyjścia w teren z okolic Naprawy.
  • Kościół św. Siostry Faustyny - jest punktem orientacyjnym i miejscem modlitwy, nie muzeum wojny.
  • Bezpieczeństwo na szlaku - wymaga dostosowania trasy do pogody, pory roku i własnej kondycji.

Jak pomóc w dokumentowaniu pamięci wsi?

Pamięć o Naprawie najlepiej dokumentować przez opisane fotografie, listy, wspomnienia i urzędowe zgłoszenia. Każdy materiał powinien zawierać trzy informacje: kto go przekazał, czego dotyczy oraz z jakiego czasu pochodzi. Tak powstaje archiwum użyteczne dla rodziny, miejscowości i badaczy.

Jak opisać rodzinne zdjęcia, relacje i dokumenty?

Zacznij od skanu w dobrej jakości, a przy pliku dodaj nazwisko właściciela, przybliżoną datę, miejsce i informację o pochodzeniu dokumentu. Jeśli data nie jest pewna, zapisz „około”, zamiast podawać konkretny rok jako fakt.

  1. Skan fotografii - zachowaj również tył zdjęcia, bo odręczne notatki bywają ważnym źródłem.
  2. Opis pliku - wpisz osoby, miejsce i datę tylko w takim zakresie, w jakim są znane.
  3. Relacja rodzinna - zapisz, kto opowiadał i kiedy rozmowę przeprowadzono.
  4. Ochrona prywatności - nie publikuj danych żyjących osób bez ich zgody.
  5. Kopia zapasowa - przechowaj pliki w co najmniej dwóch niezależnych miejscach.

W cyklu o ludziach i pamięci Naprawy można czytać także o postaciach związanych z miejscowością, na przykład Antoni Olcha, poeta urodzony w Naprawie. Nie należy przy tym sugerować niepotwierdzonych pokrewieństw ani łączyć osób wyłącznie przez wspólne nazwisko.

Gdzie zgłosić zapomniane miejsce pamięci?

Najpierw zgłoś miejsce do urzędu gminy Jordanów, dołączając zdjęcia i dokładny opis lokalizacji. Jeśli obiekt może być nieewidencjonowanym grobem wojennym albo upamiętnieniem walk i męczeństwa, prześlij informacje także do Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN.

  • Urząd gminy Jordanów - pomaga ustalić własność terenu i lokalnego opiekuna obiektu.
  • Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN - jest właściwym punktem kontaktu dla informacji o upamiętnieniach.
  • Dokładna lokalizacja - zwiększa szansę, że zgłoszenie da się zweryfikować w terenie.
  • Fotografie napisów - pomagają odczytać daty, nazwy jednostek i fundatorów.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w Naprawie są groby żołnierzy z 1939 roku?

Dostępne źródła o wsi nie potwierdzają konkretnych mogił żołnierzy z września 1939 roku na terenie Naprawy. Najpewniejszą drogą jest zapytanie o ewidencję grobów wojennych w gminie Jordanów, urzędzie wojewódzkim lub IPN. Cmentarz parafialny został poświęcony dopiero w 2005 roku.

Jaka jednostka walczyła pod Naprawą?

Pod Naprawą 3 września 1939 roku walczył 10 Pułk Strzelców Konnych. Pułk należał do 10 Brygady Kawalerii dowodzonej przez Stanisława Maczka. Szerszy kontekst działań warto sprawdzać w opracowaniach historycznych i wspomnieniach dowódcy.

Kto opiekuje się grobami wojennymi w Polsce?

Bieżącą opiekę nad grobem wojennym zwykle sprawuje gmina, na której terenie znajduje się obiekt. Status i zasady ochrony wynikają z ustawy z 28 marca 1933 roku. Zadania związane z upamiętnieniami prowadzi także Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN.

Gdzie zgłosić zaniedbany grób wojenny?

Najpierw skontaktuj się z urzędem gminy właściwym dla lokalizacji grobu. Do zgłoszenia dołącz fotografie, opis miejsca i informację, co wymaga interwencji. Jeśli obiekt nie jest rozpoznany w ewidencji, można przekazać materiały także do IPN.

Czy można samemu posprzątać pomnik lub mogiłę?

Można wykonać drobne, bezpieczne czynności, takie jak zebranie liści albo zapalenie znicza. Nie należy samodzielnie czyścić kamienia chemikaliami, odnawiać napisów ani przestawiać elementów pomnika. Takie prace trzeba uzgodnić z gminą lub opiekunem obiektu.

Gdzie szukać dokumentów o mieszkańcach Naprawy z czasów wojny?

Warto zacząć od rodzinnych zbiorów, archiwów państwowych, lokalnych publikacji i dokumentów parafialnych. W przypadku starszych ksiąg metrykalnych istotna jest także Łętownia, ponieważ Naprawa należała dawniej do tamtejszej parafii. Każdy dokument należy opisać z podaniem jego pochodzenia.

Joanna Mrowiec - od czasów studiów chodzi po Beskidzie Wyspowym i Makowskim, a o Naprawie pisze przez pryzmat historii podgórskiej wsi oraz lektury źródeł.

Aktualizacja: październik 2026

Źródła i literatura

  1. Ustawa z dnia 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych, Dz.U. 1933 nr 39 poz. 311.
  2. Instytut Pamięci Narodowej - Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa.
  3. Katechizm Kościoła Katolickiego, wydanie II poprawione, Pallottinum 2002, nr 1032 oraz 2299-2300.
  4. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum 2000, 2 Mch 12,43-46.
  5. Naprawa - hasło o miejscowości; Stanisław Maczek, Od podwody do czołga, 1961.
  6. Zdjęcie wyróżniające: Dominikhpbr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.
Joanna Mrowiec, autorka serwisu Kościół w Naprawie
Joanna Mrowiec

Joanna Mrowiec chodzi po Beskidzie Wyspowym i Makowskim od czasów studiów, a szlak z Naprawy na Luboń Wielki przeszła o każdej porze roku. O kościele św. Faustyny pisze, bo młoda parafia pod Luboniem łączy dwie rzeczy, które ją zajmują: historię zwykłej podgórskiej wsi i nabożeństwo do Bożego Miłosierdzia. Nie jest teolożką, siostrą zakonną ani przewodniczką górską z uprawnieniami. Korzysta z katalogu Archidiecezji Krakowskiej, porządku Mszy z portalu parafii, artykułów Wikipedii i dawnej strony parafii zachowanej w archiwum internetowym. Teksty o modlitwie pisze prosto, z myślą o osobach, które dopiero szukają pierwszych kroków. Jeśli coś pomyli, poprawia to i zapisuje datę zmiany.

Articles: 143