Koronka pokoju - modlitwa z Medjugorie

Autorka: · zaktualizowano

Spis treści

Czym jest koronka pokoju?

Koronka pokoju to krótka modlitwa złożona z Wyznania wiary (Credo) i siedmiu zestawów modlitw: Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo i Chwała Ojcu. Wierni łączą ją z przekazem z Medjugorie w Bośni i Hercegowinie, gdzie od 1981 r. pojawiają się relacje o objawieniach Królowej Pokoju. Same modlitwy pochodzą jednak z podstawowego skarbca Kościoła (Mt 6,9-13; Łk 1,28.42). Spokojnym tempem odmawia się ją w 5-8 minut.

Koronkę pokoju poznałam z małego obrazka, który ktoś zostawił w ławce. Od tamtej pory często odmawiam ją na niebieskim szlaku z Naprawy na Luboń Wielki, bo siedem zestawów pasuje do rytmu podejścia. Nic tu nie trzeba zapamiętywać. To modlitwy, które większość z nas zna od pierwszej klasy.

Z czego składa się ta modlitwa i skąd pochodzą jej części:

  • Credo, czyli Skład Apostolski, to wyznanie wiary Kościoła odmawiane także przy różańcu.
  • Ojcze nasz to modlitwa, której Jezus nauczył uczniów według Ewangelii Mateusza (Mt 6,9-13).
  • Zdrowaś Maryjo łączy pozdrowienie anioła (Łk 1,28) i słowa Elżbiety (Łk 1,42) z prośbą Kościoła o wstawiennictwo.
  • Chwała Ojcu to krótka doksologia, czyli uwielbienie Trójcy Świętej.
  • Intencja pokoju w sercu, w rodzinie i na świecie nadaje całości kierunek i stąd wzięła się nazwa.

Skąd nazwa koronka pokoju?

Nazwa pochodzi od tytułu „Królowa Pokoju”, którym przekaz z Medjugorie nazywa Maryję, oraz od intencji pokoju, w której tę koronkę się odmawia. W polskich modlitewnikach spotkasz też nazwę koronka medjugorska albo koronka o pokój. Chodzi o tę samą modlitwę.

Czy koronka pokoju to różaniec?

Nie. Różaniec to rozważanie tajemnic z życia Jezusa i Maryi, a koronka pokoju ich nie rozważa. Siedem zestawów nie odpowiada żadnym tajemnicom, to po prostu modlitwa prośby. Z różańcem łączy ją tylko początek (Credo) i to, że do liczenia można użyć paciorków.

Trzeba też odróżnić samą modlitwę od objawienia prywatnego, z którym się ją wiąże. Katechizm uczy, że objawienia prywatne nie należą do depozytu wiary (KKK 67). Ojcze nasz i Zdrowaś Maryjo mają swoją wartość niezależnie od tego, co ktoś myśli o Medjugorie.

Jak odmawiać koronkę o pokój?

Koronkę pokoju odmawia się w trzech krokach: znak krzyża i intencja, Wyznanie wiary, a potem siedem razy kolejno Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo i Chwała Ojcu. Na całość nie są potrzebne żadne przedmioty ani specjalne miejsce. Tekst modlitw jest ten sam, który stoi w każdym polskim modlitewniku i który zna się z katechezy.

Kolejność krok po kroku:

  1. Znak krzyża: „W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen”.
  2. Intencja: w wielu modlitewnikach wypowiada się ją na początku, np. „za pokój na świecie i w mojej rodzinie”, i można dodać własne słowa.
  3. Credo: odmówione raz, na samym początku.
  4. Pierwszy zestaw: Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.
  5. Zestawy od drugiego do siódmego: ta sama trójka modlitw, powtórzona jeszcze sześć razy.
  6. Zakończenie: chwila ciszy, krótka modlitwa własnymi słowami i znak krzyża.

Wyznanie wiary na początek

Koronka zaczyna się od Składu Apostolskiego, czyli tego samego Credo, od którego zaczyna się różaniec:

Wierzę w Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi. I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego, który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny, umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion. Zstąpił do piekieł. Trzeciego dnia zmartwychwstał. Wstąpił na niebiosa, siedzi po prawicy Boga Ojca wszechmogącego. Stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych. Wierzę w Ducha Świętego, święty Kościół powszechny, świętych obcowanie, grzechów odpuszczenie, ciała zmartwychwstanie, żywot wieczny. Amen.

Koronka pokoju tekst: siedem razy Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo i Chwała Ojcu

Każdy z siedmiu zestawów składa się z tych trzech modlitw, w brzmieniu używanym w polskiej liturgii i modlitewnikach:

Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się imię Twoje, przyjdź królestwo Twoje, bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. Amen.

Zdrowaś Maryjo, łaski pełna, Pan z Tobą, błogosławionaś Ty między niewiastami i błogosławiony owoc żywota Twojego, Jezus. Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen.

Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu. Jak była na początku, teraz i zawsze, i na wieki wieków. Amen.

Koronka pokoju na rękę: bransoletka czy dziesiątek?

Wersja na rękę to bransoletka albo mały dziesiątek z siedmioma paciorkami i krzyżykiem, zwykle na gumce lub sznurku. Krzyżyk przypomina o Credo, a każdy paciorek odpowiada jednemu zestawowi. Taka bransoletka nie ma znaczenia sakramentalnego. To liczydło, które pozwala nie zgubić się w połowie.

Czy koronkę pokoju można odmawiać bez paciorków?

Tak. Przedmiot nie jest warunkiem modlitwy, a siedem zestawów łatwo policzyć na palcach. Na szlaku liczę zwykle na palcach jednej ręki i dwóch drugiej. Wystarcza.

Ile trwa koronka pokoju?

Koronka pokoju trwa zwykle 5-8 minut, jeśli odmawia się ją spokojnie i półgłosem. Dla porównania koronka do Miłosierdzia Bożego przy wspólnym odmawianiu zajmuje około 10-15 minut, a jedna część różańca (pięć dziesiątek) około 20 minut. Liczy się jednak uwaga, nie stoper. Jezus przestrzega przed wielomówstwem pogan, którzy myślą, że zostaną wysłuchani dzięki ilości słów (Mt 6,7).

Orientacyjny czas popularnych form modlitwy, przy spokojnym tempie:

  • Koronka pokoju: Credo i 7 zestawów, około 5-8 minut.
  • Koronka do Miłosierdzia Bożego: 5 dziesiątek na paciorkach różańca, około 10-15 minut.
  • Jedna część różańca: 5 tajemnic z rozważaniem, około 20 minut.
  • Cały różaniec: 4 części, czyli 20 tajemnic, mniej więcej godzina lub nieco więcej.
  • Jeden dziesiątek: Ojcze nasz, 10 razy Zdrowaś i Chwała Ojcu, około 3-4 minut.

Czy koronka pokoju zmieści się w przerwie w pracy?

Tak, kwadrans przerwy wystarczy z zapasem. Dobre pory to poranek przed wyjściem z domu, droga autobusem albo samochodem (bez paciorków, na pamięć) i wieczór w rodzinie, kiedy dzieci odmawiają po jednym zestawie.

Ile razy dziennie można ją odmawiać?

Raz dziennie albo częściej, bez żadnego limitu. Kościół nie wyznacza tu żadnej liczby. Lepiej odmówić koronkę raz, ale uważnie, niż trzy razy w pośpiechu.

Koronka pokoju z Medjugorie: historia przekazu

Koronka pokoju z Medjugorie wywodzi się z relacji osób widzących, według których od 1981 r. Maryja jako Królowa Pokoju zachęcała do codziennego odmawiania Credo oraz siedmiu Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo i Chwała Ojcu. To relacja związana z objawieniem prywatnym, a nie fakt potwierdzony przez Kościół. Stolica Apostolska nie orzekła o nadprzyrodzonym charakterze zjawisk w Medjugorie.

Krótko o tym, co wiadomo i jak to rozumieć:

  • Medjugorie to parafia w Bośni i Hercegowinie, znana z relacji o objawieniach od czerwca 1981 r.
  • Królowa Pokoju to tytuł, którym przekaz nazywa Maryję. Od niego pochodzi nazwa koronki.
  • Siedem zestawów z Credo to forma, którą przekazują relacje widzących i medjugorskie modlitewniki.
  • Objawienie prywatne nie zobowiązuje wiernych do wiary, a Kościół ocenia je osobnymi procedurami.
  • Medjugorie to nie Gietrzwałd: objawienia gietrzwałdzkie są w Polsce kościelnie uznane, medjugorskie nie zostały uznane za nadprzyrodzone.

„W ciągu wieków miały miejsce objawienia nazywane «prywatnymi», a niektóre z nich zostały uznane przez autorytet Kościoła. Nie należą one jednak do depozytu wiary. Ich rolą nie jest «ulepszanie» czy «uzupełnianie» ostatecznego Objawienia Chrystusa, ale pomoc w pełniejszym przeżywaniu go w jakiejś epoce historycznej.” - Katechizm Kościoła Katolickiego, KKK 67, wyd. II, Pallottinum 2002

Skąd liczba siedem?

Kościół nie wydał oficjalnego wykładu o znaczeniu liczby siedem w tej koronce. Wiadomo tyle, że relacje z Medjugorie mówią o siedmiu zestawach. W Biblii siódemka często oznacza pełnię, np. siódmy dzień stworzenia (Rdz 2,2-3). Taka interpretacja to jednak pobożne skojarzenie, a nie nauczanie Kościoła.

Co Kościół mówi o Medjugorie od 2024 roku?

Dykasteria Nauki Wiary w nocie Królowa Pokoju z 19 września 2024 r., zatwierdzonej przez papieża Franciszka, wydała nihil obstat dla doświadczenia duchowego związanego z Medjugorie. Oznacza to zgodę na kult i pielgrzymki, ale nie orzeczenie, że zjawiska są nadprzyrodzone. Notę oparto na Normach postępowania w rozeznawaniu domniemanych zjawisk nadprzyrodzonych z 17 maja 2024 r.

Normy z 2024 r. przewidują sześć możliwych ocen. Kolejność od najbardziej przychylnej:

  1. Nihil obstat: brak zastrzeżeń wobec kultu, bez orzekania o nadprzyrodzoności.
  2. Prae oculis habeatur: pozytywne znaki, ale pewne elementy wymagają dalszego rozeznania.
  3. Curatur: elementy krytyczne obok dobrych owoców, bez zachęcania do szerzenia kultu.
  4. Sub mandato: problemy dotyczą osób lub grup, które nadużywają zjawiska.
  5. Prohibetur et obstruatur: zakaz z powodu poważnych zagrożeń.
  6. Declaratio de non supernaturalitate: stwierdzenie, że zjawisko nie jest nadprzyrodzone.

Nota nie ocenia osobiście widzących, a do pielgrzymek odnosi się w swoich zasadach. Stanowisko Stolicy Apostolskiej może się zmieniać. Aktualne dokumenty sprawdzisz na stronie vatican.va w dziale Dykasterii Nauki Wiary i w komunikatach Biura Prasowego Stolicy Apostolskiej.

Koronka pokoju a obietnice: jak je rozumieć?

Obietnice krążące przy koronce pokoju, np. zapowiedzi pokoju w rodzinie czy odsunięcia wojen, to treść przekazu przypisywana objawieniu prywatnemu, a nie nauczanie Kościoła. Żadna modlitwa nie działa automatycznie. Katechizm nazywa zabobonem przypisywanie skuteczności samym słowom lub zewnętrznym gestom, niezależnie od wewnętrznej postawy (KKK 2111).

Koronka pokoju za kapłanów i Margaretka

Koronkę pokoju za kapłanów odmawia się zwykle w ramach Margaretki, czyli wspólnoty siedmiu osób, które modlą się za jednego kapłana, każda w inny dzień tygodnia. Siedem dni tygodnia łączy się naturalnie z siedmioma zestawami koronki. Oparciem takiej modlitwy jest nauczanie Soboru Watykańskiego II o Kościele jako wspólnocie, w której wierni wspierają się nawzajem (Lumen gentium, 1964).

Jak wygląda Margaretka w praktyce:

  • Siedem osób obiecuje modlitwę za jednego, imiennie wybranego kapłana.
  • Każda osoba ma swój dzień, od poniedziałku do niedzieli, więc kapłan ma modlitwę codziennie.
  • Nazwa pochodzi od kwiatu margaretki: siedem płatków to siedem osób, a środek to kapłan.
  • Forma modlitwy jest dowolna: koronka pokoju, dziesiątek różańca, Msza ofiarowana w tej intencji.
  • Zobowiązanie to dobrowolna obietnica modlitwy, a nie ślub ani obowiązek pod grzechem.

Czym jest Margaretka?

Margaretka to oddolna forma modlitwy wiernych za konkretnego księdza, często za proboszcza, wikariusza albo kapłana, który ochrzcił kogoś z rodziny. Kartka z płatkami i imionami bywa przekazywana kapłanowi, żeby wiedział, kto się za niego modli. Szczegóły warto ustalić z duszpasterzem we własnej parafii.

Jak połączyć koronkę pokoju z modlitwą za księży?

Wystarczą trzy kroki. Najpierw wypowiedz intencję za konkretnego kapłana. Potem odmów koronkę jak zwykle. Na koniec dodaj krótką prośbę własnymi słowami. Część osób ofiaruje każdy z siedmiu zestawów za innego księdza, którego zna.

Jakie są koronki w modlitwie Kościoła?

Koronki w modlitwie Kościoła to krótsze od różańca formy modlitwy odmawiane na paciorkach albo z pamięci, zwykle z powtarzanym wezwaniem. Najbardziej znana w Polsce jest koronka do Miłosierdzia Bożego z Dzienniczka św. Faustyny Kowalskiej (Dz 475-476). Obok niej popularne są koronka pokoju, koronka do Płomienia Miłości i koronka do Serca Jezusa, którą odmawiał Ojciec Pio.

Koronka Pochodzenie Budowa Czas
Koronka pokoju Pobożność związana z Medjugorie (objawienie prywatne, nihil obstat dla doświadczenia duchowego 2024) Credo i 7 razy Ojcze nasz, Zdrowaś, Chwała Ojcu 5-8 min
Koronka do Miłosierdzia Bożego Dzienniczek św. Faustyny, Wilno 1935 (Dz 475-476) 5 dziesiątek z wezwaniem „Dla Jego bolesnej męki” 10-15 min
Koronka do Płomienia Miłości Objawienia prywatne Elżbiety Kindelmann, Węgry Na zwykłym różańcu, z dodaną prośbą o Płomień Miłości około 20 min
Koronka do Serca Jezusa (Ojca Pio) Modlitwa, którą codziennie odmawiał św. Ojciec Pio Trzy prośby z Ojcze nasz, Zdrowaś i Chwała Ojcu kilka minut
Różaniec (dla porównania) Tradycja Kościoła zachodniego Tajemnice z życia Jezusa i Maryi, po dziesiątku każda 20 min jedna część

Koronka do Miłosierdzia Bożego z Dzienniczka

Według Dzienniczka św. Faustyna otrzymała tę modlitwę we wrześniu 1935 r. w Wilnie. Od kanonizacji świętej 30 kwietnia 2000 r. koronka jest szczególnie związana z Niedzielą Miłosierdzia, czyli II Niedzielą Wielkanocną. Pełny tekst i kolejność opisuje osobny poradnik: koronka do Miłosierdzia Bożego krok po kroku. Centrum kultu Miłosierdzia jest Kraków, gdzie warto odwiedzić sanktuarium w Łagiewnikach.

Pod Luboniem ta koronka ma swój lokalny akcent. Kościół św. Faustyny w Naprawie konsekrowano w kwietniu 2000 r., w miesiącu kanonizacji patronki (według Wikipedii). Według dawnej strony parafii z 2021 r. koronkę do Miłosierdzia odmawiano tam po Mszy w III piątek miesiąca.

Koronka do Płomienia Miłości i koronka Ojca Pio

Koronka do Płomienia Miłości wywodzi się z orędzia przekazanego węgierskiej mistyczce Elżbiecie Kindelmann i również jest objawieniem prywatnym. Koronka Ojca Pio to modlitwa do Serca Jezusa, którą zakonnik z San Giovanni Rotondo odmawiał za osoby proszące go o modlitwę. Osoby, które pociąga pobożność maryjna, często sięgają też po nowennę do Niepokalanego Serca Maryi.

Którą koronkę wybrać na początek?

Na początek najprostsza jest koronka pokoju, bo składa się wyłącznie z modlitw znanych z katechezy. Drugi krok to koronka do Miłosierdzia Bożego, której wezwania łatwo zapamiętać po kilku dniach.

Pokój w Piśmie Świętym

Pokój w Piśmie Świętym to przede wszystkim dar Chrystusa, a nie tylko brak wojny. Jezus w Wieczerniku mówi: „Pokój zostawiam wam, pokój mój daję wam” (J 14,27), a w Kazaniu na górze nazywa błogosławionymi tych, którzy wprowadzają pokój (Mt 5,9). Katechizm uczy, że pokój jest dziełem sprawiedliwości i owocem miłości (KKK 2304-2305).

Najważniejsze teksty biblijne o pokoju w przekładzie Biblii Tysiąclecia:

  • J 14,27: pokój Chrystusa różni się od pokoju, który daje świat.
  • Mt 5,9: wprowadzający pokój „będą nazwani synami Bożymi”.
  • Flp 4,6-7: modlitwa z dziękczynieniem w miejsce zamartwiania się, a pokój Boży strzeże serc i myśli w Chrystusie.
  • Iz 32,17: pokój jako dzieło sprawiedliwości, do którego odwołuje się Katechizm.
  • Łk 2,14: anioły nad Betlejem zapowiadają pokój ludziom, w których Bóg ma upodobanie.

„Pokój zostawiam wam, pokój mój daję wam. Nie tak jak daje świat, Ja wam daję. Niech się nie trwoży serce wasze ani się nie lęka.” - Ewangelia według św. Jana 14,27, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 2000

Co Biblia mówi o pokoju?

Biblia łączy pokój z obecnością Boga. Hebrajskie szalom oznacza pełnię, zdrowie relacji i bezpieczeństwo, nie tylko ciszę. W Nowym Testamencie pokój jest darem Zmartwychwstałego, który w Wieczerniku wita uczniów słowami „Pokój wam” (J 20,19).

„Błogosławieni, którzy wprowadzają pokój, albowiem oni będą nazwani synami Bożymi.” - Ewangelia według św. Mateusza 5,9, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 2000

Jak Katechizm rozumie pokój?

Katechizm wyjaśnia, że pokój nie polega jedynie na braku wojny. Wymaga ochrony dóbr osób, swobodnej komunikacji między ludźmi i poszanowania godności człowieka. Za św. Augustynem nazywa go „spokojem porządku” (KKK 2304). Pokój ziemski jest obrazem i owocem pokoju Chrystusa (KKK 2305). Dlatego modlitwa o pokój zaczyna się od pojednania we własnym domu.

Najczęściej zadawane pytania

Jak odmawiać różaniec z Medjugorie?

Tak zwany różaniec z Medjugorie to zwykły różaniec z rozważaniem tajemnic życia Jezusa, często odmawiany w całości, czyli wszystkie cztery części. Krótszą formą jest koronka pokoju. Sposób odmawiania różańca jest taki sam jak w każdej parafii, zmienia się tylko kontekst pobożności.

Czy wolno odmawiać koronkę pokoju, skoro Medjugorie nie jest uznane?

Tak. Koronka składa się wyłącznie z modlitw zatwierdzonych przez Kościół, więc jej odmawianie nie wymaga uznania żadnego objawienia. Nota Dykasterii Nauki Wiary z 2024 r. wydała ponadto nihil obstat dla doświadczenia duchowego związanego z Medjugorie, co pozwala na kult, choć nie przesądza o nadprzyrodzonym charakterze zjawisk.

Czy koronkę pokoju można odmawiać w kościele razem z innymi?

Tak, bo składa się z modlitw powszechnie używanych w Kościele, więc można ją odmawiać w grupie, np. przed Mszą albo po niej. Publiczne nabożeństwo prowadzone w świątyni zależy jednak od duszpasterzy danego kościoła. Jeśli chcesz zaproponować wspólną modlitwę, zapytaj w kancelarii swojej parafii.

Czy bransoletka z koronką pokoju to amulet?

Nie, i nie powinno się jej tak traktować. Katechizm przestrzega przed przypisywaniem przedmiotom magicznej mocy (KKK 2111). Paciorki pomagają tylko liczyć modlitwy, a bransoletka noszona bez modlitwy jest zwykłą ozdobą.

Czy dzieci mogą odmawiać koronkę pokoju?

Tak. To dobra pierwsza koronka dla dzieci, bo składa się z modlitw, które znają z katechezy, i trwa kilka minut. W rodzinie dobrze sprawdza się podział: każde dziecko prowadzi jeden lub dwa zestawy, a dorosły odmawia Credo.

Za co ofiarować koronkę pokoju?

Najczęściej za pokój na świecie, w rodzinie i we własnym sercu. Można dodać dowolną intencję, np. za kapłanów, za osoby skłócone, za chorych albo za kraje dotknięte wojną. Intencję wypowiada się na początku, przed Credo.

Joanna Mrowiec - chodzi po Beskidzie Wyspowym i Makowskim od czasów studiów i o każdej porze roku przeszła szlak z Naprawy na Luboń Wielki, a o kościele św. Faustyny pisze z zainteresowania historią podgórskiej wsi i nabożeństwem do Bożego Miłosierdzia.

Aktualizacja: październik 2026

Źródła i literatura

  1. Dykasteria Nauki Wiary, nota Królowa Pokoju o doświadczeniu duchowym związanym z Medjugorie, 19 września 2024 r., Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej.
  2. Dykasteria Nauki Wiary, Normy postępowania w rozeznawaniu domniemanych zjawisk nadprzyrodzonych, 17 maja 2024 r., vatican.va.
  3. Katechizm Kościoła Katolickiego, wyd. II, Pallottinum, Poznań 2002, KKK 67, 2111, 2304-2305.
  4. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: J 14,27; J 20,19; Mt 5,9; Mt 6,7-13; Łk 1,28.42; Łk 2,14; Flp 4,6-7; Iz 32,17; Rdz 2,2-3, wersja online Biblii Tysiąclecia.
  5. Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, 1964, vatican.va.
  6. Św. Faustyna Kowalska, Dzienniczek. Miłosierdzie Boże w duszy mojej, Wydawnictwo Księży Marianów, Dz 475-476.
  7. Parafia św. Siostry Faustyny Kowalskiej w Naprawie, Wikipedia, stan na październik 2026.
Joanna Mrowiec, autorka serwisu Kościół w Naprawie
Joanna Mrowiec

Joanna Mrowiec chodzi po Beskidzie Wyspowym i Makowskim od czasów studiów, a szlak z Naprawy na Luboń Wielki przeszła o każdej porze roku. O kościele św. Faustyny pisze, bo młoda parafia pod Luboniem łączy dwie rzeczy, które ją zajmują: historię zwykłej podgórskiej wsi i nabożeństwo do Bożego Miłosierdzia. Nie jest teolożką, siostrą zakonną ani przewodniczką górską z uprawnieniami. Korzysta z katalogu Archidiecezji Krakowskiej, porządku Mszy z portalu parafii, artykułów Wikipedii i dawnej strony parafii zachowanej w archiwum internetowym. Teksty o modlitwie pisze prosto, z myślą o osobach, które dopiero szukają pierwszych kroków. Jeśli coś pomyli, poprawia to i zapisuje datę zmiany.

Artykuły: 21